Nội dung chính
Ô nhiễm không khí ở Hà Nội không còn là vấn đề mùa vụ – nó đã biến thành cuộc chiến dài hơi của cả thành phố.
Thực trạng ô nhiễm không khí tại thủ đô
Trong những năm gần đây, các trạm quan trắc liên tục ghi nhận nồng độ PM2.5 trung bình vượt mức chuẩn Quốc gia (35 µg/m³) và tiêu chuẩn WHO (10 µg/m³). Đặc biệt vào các tháng cuối năm và đầu năm, chỉ số AQI thường dao động từ 150‑200, thuộc mức “xấu” đến “rất xấu”. Khi sương mù dày đặc bao phủ, tầm nhìn giảm tới 200 m và người dân phải chịu những tác động tiêu cực đến hô hấp và tim mạch.
Nguyên nhân chính gây ra ô nhiễm
- Giao thông vận tải: Hà Nội có hơn 3,5 triệu phương tiện, trong đó đa phần là xe máy và ô tô động cơ đốt trong. Các phương tiện cũ, không đạt chuẩn khí thải chiếm khoảng 40 %, gây tăng nồng độ NO₂, CO và PM2.5.
- Hoạt động xây dựng: Thi công các dự án cao tầng và hạ tầng không được che chắn bụi, khiến lượng bụi thô và bụi mịn bùng phát vào không khí.
- Sản xuất công nghiệp và làng nghề: Các nhà máy quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu sử dụng nhiên liệu hóa thạch hoặc đốt sinh khối, tạo ra “điểm nóng” ô nhiễm tại khu vực ven đô.
- Đốt rơm rạ và phụ phẩm nông nghiệp: Đặc biệt vào mùa thu hoạch, các tỉnh lân cận đốt rơm gây tăng PM2.5 lên tới 30 % nguồn ô nhiễm liên vùng.
Thách thức trong công tác quản lý chất lượng không khí
Trong hội thảo “Kiểm soát ô nhiễm không khí Hà Nội: Thách thức và Hành động” (6/1/2024), các chuyên gia nhấn mạnh ba điểm nghẽn lớn:
- Chưa có hệ thống kiểm kê nguồn thải toàn diện và cập nhật liên tục.
- Thiếu công bố thông tin và dự báo thời gian thực cho người dân và nhà quản lý.
- Quy hoạch giao thông chưa đồng bộ với tiêu chuẩn môi trường.
Ông Trương Mạnh Tuấn (Cục Môi trường, Bộ NN&MT) cho biết: “Kiểm kê không chỉ giúp xác định nguồn phát thải lớn nhất mà còn tạo nền tảng dữ liệu cho hoạch định chính sách.” Theo dự án, vào năm 2026 Sở NN&MT sẽ hoàn thành kiểm kê toàn diện.
Quan điểm của các chuyên gia
“Nếu không có số liệu cụ thể, chúng ta không thể quy trách nhiệm rõ ràng,” TS Hoàng Dương Tùng (Mạng lưới không khí sạch Việt Nam) nhấn mạnh. Ông đề xuất một “bản đồ sống” số hoá – thể hiện địa điểm, ngành nghề, mức phát thải của từng nguồn, được cập nhật tự động từ hệ thống quan trắc.
Bà Lê Thanh Thủy (Phó trưởng Phòng Quản lý Môi trường, Sở NN&MT Hà Nội) cảnh báo: “Chỉ số AQI nhiều ngày ở mức đáng báo động, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng.”
Giải pháp đề xuất: Kiểm kê và số hoá nguồn thải
Áp dụng công nghệ GIS và IoT để xây dựng bản đồ nguồn thải, các bước thực hiện:
- Thu thập dữ liệu thực địa từ các doanh nghiệp, nhà máy, khu công nghiệp.
- Liên kết với hệ thống quan trắc tự động (PM2.5, NO₂, CO) để tính toán đóng góp thực tế.
- Đăng tải công khai trên nền tảng trực tuyến, cho phép người dân truy cập và phản hồi.
Việc công bố thông tin sẽ kích thích quyết liệt hành động từ các doanh nghiệp và hỗ trợ việc áp dụng các chính sách thu phí môi trường dựa trên mức phát thải.
Hướng tới giao thông công cộng bền vững
PGS.TS Vũ Ngọc Khiêm (Bí thư Đảng ủy Trường Đại học CNTT Vận tải) cho rằng: “Phát triển giao thông công cộng không chỉ là xây dựng hạ tầng, mà còn phải kết nối người dân một cách thuận tiện.” Các đề xuất thiết thực:
- Triển khai hệ thống xe buýt điện hoặc hybrid trên các tuyến trọng điểm.
- Áp dụng chính sách “đi chung” (car‑pooling) và khuyến khích sử dụng xe đạp điện.
- Thực hiện kiểm soát chặt chẽ đối với xe cũ, đưa vào chương trình đổi mới phương tiện.
Những biện pháp này, khi được thực hiện đồng bộ với quy hoạch không gian đô thị, sẽ giảm tải lượng NO₂ và PM2.5 lên tới 20‑30 % trong vòng 5 năm.
Kết luận: Chiến lược dài hạn và cam kết chính trị
Kiểm soát ô nhiễm không khí tại Hà Nội không chỉ là nhiệm vụ của Sở NN&MT mà là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân. Đầu tư vào công nghệ số hoá nguồn thải, cải thiện giao thông công cộng và tăng cường công bố thông tin sẽ là những bước đột phá cần thiết.
Hãy tham gia cùng chúng tôi trong việc xây dựng môi trường sống trong lành cho Hà Nội – đọc thêm các giải pháp thực tiễn và chia sẻ ý kiến của bạn ngay hôm nay!
